طبق نظر علمای معاصر شیعه، اصول دین شامل توحیدونبوت و معاد، اصول مذهب شیعه شامل عدل و امامت است/

طبق مذهب اهل اعتزال، اصول دین شامل توحید و عدل و وعد و وعید{1} و منزله بین‏المنزلتین{2} و امر به معروف و نهی از منکر میشود.{3}

اصول دین به نظر ابو منصور عبدالقاهر بن طاهر تمیمی بغدادی - از بزرگان و پیشگامان مذهب اشعری که به سال 429 هجری از دنیا رفت،{4} مبتنی بر 15اصل است:

1. حدوث و خلقت عالم؛ 2. معرفت خداوند متعال و صفت‏هایی که در ذاتش هست؛ 3. معرفت صفات قائم به ذات حق؛ 4. معرفت اسمأ و اوصاف حق؛ 5. معرفت عدل و حکمت خداوند؛ 6. معرفت رسولان و انبیای الهی؛ 7. معرفت معجزات انبیأ و کرامات اولیأ؛ 8. معرفت ارکان شریعت اسلام؛ 9. معرفت احکام تکلیف پیرامون امر و نهی و خبر؛ 10. معرفت احکام بندگان خداوند در روز قیامت؛ 11. اصول ایمان؛ 12. احکام امامت و شروط زعامت و رهبری؛ 13. معرفت احکام علما و ائمه؛ 14. احکام کفر و و امل هوا و هوس و فاسقان و... .{5}

فروع دین، احکام علمی اسلام شامل مسائل نماز و روزه و زکات و خمس و حج و جهاد و امثال آن است. فروع دین در بعد عمل و اصول دین در بعد اعتقاد و باور است/



[1].یعنی عدالت الهی اقتضا میکند که به نیکوکاران ثواب و بدکاران کیفر دهدو ر.ک: فی علم الکلام، احمد محمود صبحی، ج 1، ص 157، دارالنهضْ العربیْ، بیروت، چاپ پنجم، 1405ه’/

[2].به طور خلاصه یعنی کسی که گناه کبیره انجام دهد، نه کافر است و نه مؤمن بلکه در رتبه و درجه‏ای بین آن دو قرار دارد. ر.ک: فی علم الکلام، ج 1، ص 162/

[3].ر.ک: فی علم الکلام، ج 1، ص 119 به بعد/

[4].ر.ک: فی علم الکلام، ج 2، ص 115/

[5].ر.ک: کتاب اصول دین، ابو منصور عبدالقاهر بن طاهر تمیمی بغدادی، ص 1 - 2، دارالکتب العلمیه، بیروت/